Geen eigenaar

27e zondag door het jaar, 4 oktober 2020
evangelie: Mattheüs 21,33-43
Jesaja 5,1-7. Psalm 80. Filippenzen 4,6-9


Ik ben er niet voor opgestaan en ik heb er geen spijt van. Het debat tussen twee kandidaten voor een leidende rol in “het land van de onbegrensde mogelijkheden” en in de wereld liep uit op een ordinaire scheldpartij, zonder serieuze aandacht voor de kwesties die spelen. Beschamend…

De tijd dat wij tegen wereldleiders opkeken, lijkt ver achter ons te liggen. We leven in een tijd die gekenmerkt wordt door skepsis en wantrouwen: tegenwoordig ‘zelfs’ jegens wetenschappers en zeker tegenover gezagsdragers. Een aantal van hen heeft er dan ook wel een puinhoop van gemaakt, tenminste vanuit het Evangelie gezien [cf. Fil 4,4-9]: discriminatie en onderdrukking i.p.v. gerechtigheid; alternatieve feiten i.p.v. waarheid; manipulatie i.p.v. waarachtigheid; zelfverrijking i.p.v. zorgen voor wie en wat kwetsbaar is.

Wanneer zulke wantoestanden voorkomen bij religieuze leiders, is shock des te groter. Want zij zijn geroepen, vrijgesteld en aangesteld om het voortouw te nemen om mee te werken met Gods genade. Zij moeten voorbeelden zijn, om in Gods Naam het goede te bewerken voor de mens en heel de schepping. In het evangelie vaart Jezus dan ook hard uit tegen de hogepriesters en oudsten die zich Gods zaken hebben toegeëigend [cf. Mt 23,1-33].

Maar ook wie geen religieuze leider is, mag zich door deze parabel aangesproken weten. Want Jezus spreekt vandaag allen aan die delen in het gezag van God: dus ook politieke leiders, bedrijfsleiders en alle leidinggevenden [cf. Joh 19,11], ouders en leerkrachten [Mt 23,9v. 1Kor 4,15]. In deze parabel wordt iedereen met enig gezag aangeduid als wijnbouwer. Kenmerkend voor deze wijnbouwers is dat zij geen eigenaar zijn [Ps 24,1]. De wijngaard [niet: de wijsheid] is hun in pacht gegeven. Zij werken dus niet voor zichzelf alleen [Rm 14,7v].

Als wij zo naar de wereld kijken en zo naar onszelf kijken, zien we beter wat wij aan het doen zijn: waar het om gaat èn waar het mis gaat. De profeet Jesaja in de Eerste lezing legt op een pijnlijke manier de wanorde bloot: wij zijn allen geliefde en vrije mensen en tòch zijn de druiven zuur [Js 5,3]. Profeten kùn je negeren. Maar de huidige corona-krisis dwingt ons als nooit tevoren om grondig en eerlijk te kijken naar onze manier van leven en samenleven, wereldwijd. Wie denkt eigenaar te zijn, vraagt zich af: “Wanneer kan ìk weer gewoon doen wat ìk wil?” Wie zich echter realiseert niet de eigenaar te zijn, maar een wijnbouwer, vraagt zich af: Welke opbrengst kan ik aan het eind van de dag aanbieden? [Ps 116,12] Gelovigen hebben in deze zin een voorsprong op niet-gelovigen, omdat dit inzicht ons zomaar [= genade] wordt aangereikt.

Wat is dan opbrengst? Tot voor kort kwamen wij òm in de festivals; er was een enorme keuze. Elk weekend vlogen jongeren èn ouderen er weer massaal op af. Maar als je in plaats daarvan één keer per maand zou gaan, dan kun je drie keer vrijwilligerswerk doen voor mensen die het niet zo goed hebben als jij of er zijn voor mensen die dat nodig hebben. Vertel anderen erover als je op een verjaardag bent: dat het jou en die anderen goed doet [Mt 5,13-16]. Zo breng je nog iemand op een idee!

Dit gebeurt trouwens nu al op bedrijfsniveau: bijv. restaurants die voedselbanken zijn gaan helpen – niet omdat het meer opbrengt, maar uit solidariteit!

In het verlengde daarvan ligt voor jongeren de vraag: wat ga je studeren en waaròm? In de jaren dat ik studentenpastor was, kwam ik nog wel eens studenten tegen die gingen studeren om rijk te worden [opbrengst?]. Maar in de loop van de tijd veranderde dit: steeds vaker vertelden jongeren dat de motivatie voor hun opleiding was, om voor mensen iets te betékenen, iets te verbeteren en oplossingen te bedenken voor mensen. Daarom kiezen steeds meer studenten filosofie of theologie, ook als bijvak: ter oriëntatie en verdieping. Dat ziet er hoopvol uit.

Opbrengst. Als je dan een goede baan hebt en je hebt geld over, wat doe je er dan mee als je het niet allemaal naar de Belasting wilt brengen, zogezegd? Je kunt vaker op vakantie gaan of een tweede huis in het buitenland kopen [Lk 16,19-31]. Maar je kunt het ook weggeven aan een goed doel waar je hart naar uitgaat [cf. Hnd 20,35. Ef 4,28]. Want, volgens het rekenmodel van het Evangelie geldt: “Delen is vermenigvuldigen” [cf. Mt 19,21. Mk 10,29v. Lk 6,38].

Het is niet leuk, deze krisis, voor niemand. Maar op een ongekend indringende manier legt dit virus wel een heleboel misstanden bloot, waarvan we misschien wel wisten, maar die niet ècht tot ons doordrongen. De profeet Jesaja zegt dat die prachtig aangelegde wijngaard compleet verwildert, omdat er geen recht wordt gedaan [Js 5,7 cf. Fil 4,8]. Zo is er geen dankbaarheid aan Degene Die de wijngaard aanlegde [cf. Fil 4,6b]; de wijnbouwers doden zelfs Diens Zoon [Mt 21,37-39]. Ze doen alsof ze zelf God zijn – of, déden ze dat maar: dan zouden ze oprecht zorg dragen voor anderen [cf. Ps 80,15v]. De verwildering betekent ook dat er geen recht wordt gedaan aan de mens: een menswaardig bestaan is wat velen op aarde niet hebben, omdat anderen zich zoveel hebben toegeëigend… [Mt 21,38v]

Bij veel beroemdheden (niet alle!) zien we dit soort dingen uitvergroot: de egotripperij, de inhaligheid en de schijnbare vrijgevigheid [cf. Mt 6,3. 19,21v]. Zolang wij ons aan deze succesvolle rijken der aarde blijven vergapen, werken wij mee om de wijngaard te laten verwilderen. Want vele kleine, niet-vermogende wijnbouwers nemen precies dezelfde ego-centrische houding aan...

Door in een krisis als deze te luisteren naar het evangelie [Mt 20,33a] en samen het ene Brood te breken, wordt ons steeds duidelijker wat onze identiteit is – katholieke christen-gelovigen – en dat wij geroepen zijn om ons de houding van Christus eigen te maken [Fil 2,5-8]. De Zoon van de Eigenaar wordt nog dagelijks gedood, als mensen geofferd worden aan de afgoden van het geld, de macht en de roem [Mt 20,38v. 25,31-46 cf. Mt 4,1-11. 6,24. 20,20-28].

Mogen wij dan ons geluk vinden in het zoeken naar wat rechtvaardig is: dat wij iedere mens de opbrengst geven die de mens toekomt en aan God wat God toekomt [cf. Mt 22,21] – omwille van ons welzijn en omwille van ons heil. Amen.

Pater Mark-Robin Hoogland C.P., Provinciaal van de Passionisten in Nederland