Vergeven, omdat het kan

24e zondag door het jaar, 13 september 2020
evangelie: Mattheüs 18,21-35
Sirach 27,30-28,7. Psalm 103. Romeinen 14,7-9


In deze coronatijd worden er meer games (computerspellen) gespeeld dan ooit. Het houdt de jeugd van de straat, zogezegd. Maar er zit ook een andere kant aan: veel van deze games zijn gebaseerd op geweld en tegengeweld: op vergelding dus. Zulke games weerspiegelen hoe het er in onze wereld veelal aan toegaat: in het groot, maar eveneens op de speelplaats van school: de een geeft een klap; de ander geeft een klap terug enz., en wie het hardste slaat heeft gewonnen. Zoiets.

Wraakzuchtige computerspellen weerspiegelen niet alleen wat er gebeurt; zij beïnvloeden ook ons gedrag en onze beleving. Of je nu jonger bent of ouder, de cyclus van geweld en tegengeweld vinden wij onderhand normaal; het valt ons niet eens meer op. Naar aanleiding van het evangelie van vandaag dacht ik: zou je niet een computerspel kunnen maken waarbij je wint, als je vergeeft? Kan zo’n game een commercieel succes worden? Ik zou er mijn naam wel aan willen verbinden!

Vergeven lijkt op het eerste gezicht iets wat typisch bij de Kerk hoort. Als je jezelf niet-gelovig noemt of niet religieus, hoef je er ogenschijnlijk niks mee. Waarom zou je? Wel, volgens psychologen is vergeven een teken dat je sterk bent. Dit geldt voor iedereen: in staat zijn om een ander te vergeven, heeft te maken met innerlijke kracht, stabiliteit en geestelijke gezondheid. Wie kan vergeven, het kwade van een ander achter zich kan laten, vindt een nieuw evenwicht, rust in z’n hoofd en vrede in z’n hart. Wie vergeeft, laat zijn leven niet (langer) bepalen door het slechte dat hem/haar is aangedaan.

Voor gelovigen gaat vergeven nog wat verder, zoals we hoorden in de Schriftlezingen. Als iemand jou om vergeving vraagt, realiseer je dan dat je zelf ook vergeving nodig hebt. De Eerste lezing is helder: Hoe kun je vergeving vragen aan God, als je zelf niet vergeeft? [Sir 27,2-4] Zoals wij bidden in het Onze Vader: “Vergeef ons onze schulden zoals wij vergeven aan onze schuldenaren” [Mt 6,12 cf. Ef 4,32].

Misschien kun je niet vergeven omdat de daden van de ander vreselijk waren en het niet bij één keer is gebleven. Daar kun je je echt niet zomaar overheen zetten. Inderdaad, wat jou is aangedaan is ook niet niks…

Het evangelie plaatst zulke ervaringen in het licht van onze schuld die wij hebben bij God. In het verhaal was de schuld van de ene dienaar aan de ander 100 denariën, d.w.z. het loon van 100 dagen [vgl. Mt 20,9v]. De schuld van deze dienaar t.o.v. zijn heer was echter 10.000 talenten. Een talent is wat een dagloner in duizend jaar verdient. De schuld van de dienaar t.o.v. zijn heer is dus het loon van 10 miljoen jaar! Kortom, niemand kan zijn schuld t.o.v. de Heer betalen [Ps 49,8 cf.. Mt 18,26]; gelukkig doet een Ander dit voor ons [cf. Mt 20,28. 1Tim 2,6; Js 43,1. 44,22]. Dat vieren wij hier telkens weer: Hij scheldt het ons kwijt [Mt 18,27 cf. Ps 103,12]. De ervaring van die geweldige barmhartigheid stelt ons in staat om – uit dankbaarheid – ook elkaar te vergeven, elkaar van harte schulden kwijt te schelden!

100 dagen (het is niet niks!) versus 10 miljoen jaar. Voor wie gelooft of probeert te geloven, is dit principe duidelijk. Maar in de praktijk kan dit desondanks heel erg moeilijk zijn. Want wat mensen elkaar aandoen, voelt dikwijls veel erger dan “het loon van 100 dagen”, zeker als je de pijn ervan voortdurend met je meedraagt. Zovelen zijn getraumatiseerd… Mensen kunnen in hun ziel en in hun lichaam zó diep gewond zijn...!

Wie ben ik dan, wat is de Kerk dan, ja, wie is Jezus dan, om te zeggen dat je moet vergeven? Want dat is de vraag van Petrus [Mt 18,21] – en misschien ook die van ons: hoe vaak moet je vergeven als je een goede gelovige wilt zijn, om een waarachtige leerling van Christus te zijn? Hoe vaak?

Wie goed leest, ziet dat Petrus vraagt hoe vaak hij moet vergeven, maar dat Jezus in Zijn antwoord het woord moeten niet gebruikt. In het Evangelie lezing wordt niet gezegd dat wij moeten vergeven; veeleer worden wij van Godswege overtuigd om te vergeven, aangemoedigd om daar naartoe te groeien. Het is dus geen quaestie van even de knop omzetten; het kost tijd en aandacht, een innerlijk gevecht misschien. Wij worden niet gedwongen; wij worden ertoe bewogen om te vergeven, van binnenuit.

Wie vroeg of later in staat is om echt te vergeven en “het” àchter zich kan laten, vindt vrede. Maar dit gebeurt alleen als de vergeving uit jezelf komt, omdat je eraan gewerkt hebt, ervoor gebeden hebt en er zelf aan toe bent. De psychologie constateert dat de mens zo in elkaar zit. Met “onze” woorden zeggen wij dat God de mens zo heeft gemaakt. En het is dezelfde God Die ons door de Heilige Geest ertoe beweegt, dat wij uiteindelijk over onze pijnen heen groeien en van harte vergeven, van binnenuit dus. Jezus leert het ons nog vanaf het Kruis, als Hij bidt: “Vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat ze doen” [Lk 23,34 cf. Mt 5,44. 1Kor 2,8].

Zovelen gaan gebukt onder de pijn die door anderen is aangedaan. Zovelen worden verteerd door rancune en bitterheid en zijn onverzoenbaar, gevangen in het eigen gekwetst zijn. Weer anderen lijden omdat hun oprechte excuses niet worden aanvaard. In videogames en in de werkelijkheid zijn woede, agressie en vergelding gewoon geworden. Teveel mensen zijn onbekendheid met een Bijbelse visie op vergeving en wat je niet kent, kun je ook niet kiezen; voor hen is vergeving geen optie. Mensen blijven zo onrustig in hetzelfde kringetje ronddraaien van pijn, wrok en wraak [Sir 27,30].

Het alternatief? “U hebt vergeven. U wint. Game over.” Voor ons ìs dàt de realiteit. Want in de Eucharistie vernemen en vieren wij dat God Zich met mensen wil verzoenen, ondanks van alles [Mt 18,35]. Door het aanbod van de Eucharistie laat de Almachtige ons delen in Zijn kracht, zodat de weg van vergeving en verzoening voor ons open ligt om te bewandelen [cf. W 11,23]. Door deelname aan het ene Brood in dit Sacrament worden wij opnieuw verbonden met Hem [want: Rm 14,7-9 cf. Sir 28,7] en met elkaar, en zo worden wij gesterkt op deze weg. Vergeven is namelijk geen game/spel en ook geen quaestie van móéten, maar een stap die we van harte zetten. Vergeven in de Geest van Christus maakt onszelf en de ander vrij, en brengt ons tot welzijn en heil [Lk 6,37 cf. Joh 8,11]. Amen.

Pater Mark-Robin Hoogland C.P., Provinciaal van de Passionisten in Nederland