Wat het leven zinvol en gelukkig maakt

22e zondag door het jaar, 1 september 2019
evangelie: Lukas 14,1.7-14
Sirach 3,17-20.28-29. Psalm 68. Hebreeën 12,18-24a


De wijsheid van Jezus Sirach? Wat kunnen we daarvan verwachten? Worden we niet al overspoeld door allerlei zogenaamde wijsheden, zodat we niet meer weten wat wijsheid is? Er is de wijsheid van wolven en van stenen, wijsheid van India en van het enneagram, de wijsheid van vloggers en “influencers” èn de wijsheid van Johan Cruijff; “als het maar simpel is, hoeft het niet moeilijk te zijn” [citaat van rapper/moraalmarokkaan Youssef K. over Cruijff].

De wijsheid van Jezus Sirach is een verzameling van inzichten en wijze uitspraken. In de Vroege Kerk werd zoveel waarde gehecht aan deze wijsheden, dat dit Bijbelboek een centrale plaats kreeg in de voorbereiding van de doopleerlingen op het doopsel, de opname in de Kerk. Vandaar dat dit Bijbelboek ook Ecclesiasticus wordt genoemd: een boek met wijsheid voor mensen die samen de ekklesia (= Grieks) vormen, de Kerk, de geloofsgemeenschap. Deze levenswijsheid over ons omgaan met elkaar en met God zet ons nog altijd aan tot nadenken over onze eigen houding en manier van samen leven. Als studentenpastor heb ik het mijn studenten dikwijls aangeraden om te lezen.*

In het licht van het evangelie lezen wij vandaag in Ecclesiasticus deze wijze raad: Leef met bescheidenheid! [Sir 3,17a] Wie zichzelf op de voorgrond plaatst, wordt niet gezien bij de mensen. En bovendien wordt je relatie met God er ook niet beter van. Want uiteindelijk word je niet gelukkig [cf. Lk 14,14: focus] als je alleen maar trots kunt zijn op datgene wat je tot stand brengt, zonder dat je dankbaar bent voor de ontvangen wijsheid en kracht waardoor je dit kon bereiken [cf. 1Kor 4,7. Fil 2,13. Kol 3,15].

De nadruk in de lezingen vandaag ligt op een nederige, bescheiden houding in ons omgaan met elkaar, met medemensen – blijkbaar ook toen al een thema. Alles heeft zijn tijd [cf. Pr 3,1-8], maar bescheidenheid kent geen tijd! Nederigheid is van alle tijden, is altijd goed. Tegenwoordig heet dat “down to earth” zijn; dan klinkt het niet zo oubollig; down to earth klinkt positief, zelfs aantrekkelijk.

Maar een pleidooi voor bescheidenheid staat wel op gespannen voet met “de geest van deze tijd”: “Je leeft maar één keer, ‘lééf alsof het je laatste dag is’ (een leuk lied, maar waar gáát het over?), pak wat je pakken kan.” Of tenminste worden we aangespoord om vooral voor onszelf te zorgen – en veel minder om naar anderen om te zien en voor hen op te komen... Al die talentenjachten op televisie, bedragen die neergelegd worden voor stervoetballers en de aandacht die zij nemen en krijgen in de media, bedrijven die via headhunters enorme salarissen bieden om mensen binnen te halen – het maakt dat (onbewust) onze aandacht gericht wordt op presteren, jezelf op de voorgrond plaatsen. Zoals een student mij eens zei: “Pater, als wij (jonge mensen) dat niet doen, ziet niemand ons staan. Dan krijg je die baan nóóit.” En we zien hoe ook hoe staatshoofden en politici steeds meer aandacht naar zich toe trekken, alsof het om hen persoonlijk gaat i.p.v. om degenen die zij vertegenwoordigen en moeten dienen [cf. Sir 13,20].

Of degenen die zo in de spotlights staan, ook echt gelukkiger zijn, vraag ik mij af. Wie eenmaal verslaafd is geraakt aan aandacht, valt in een diep gat, als je niet meer interessant bent. Of: één (vermeende) misstap en je wordt volledig neergesabeld. De waarschuwing van Jezus in het evangelie is de beschrijving van wat maar al te vaak gebeurt: Wie zichzelf verheft, zal worden vernederd [Lk 14,11a]. Dus, bescheidenheid is wijsheid.

Maar ja, wat dan? Want Jezus waarschuwt ons óók meerdere keren om de lamp niet onder de korenmaat te zetten [Lk 8,16. 11,33]. M.a.w., doe iets met je talenten; je hebt ze niet voor niets gekregen! [Ex 35,30-35. Lk 19,11-23].

Het verschil zit 'm in de intentie en de houding waarmee je dit doet. Getalenteerde mensen die vooral met zichzelf bezig zijn en als doel hebben beroemd te worden of rijk, komen zichzelf vroeg of laat wel een keer tegen. Wie echter meedoet met een talentenjacht en een zangcarrière ontwikkelt om mensen iets te géven, maakt zichzelf geliefd. Voetballers die graag samenspelen en mooi voetbal willen laten zien, worden geprezen. Wie alleen maar bezig zijn met winnen en niet vriendelijk zijn voor hun team, worden afgebrand [cf. Sir 7,17]. En tegen machtigen en rijken kijkt men wel op. Maar liefde, vriendschap en vertrouwen zijn niet af te dwingen en niet te koop [Sir 6,5-17 cf. 12,8-12]; al deel je nog zoveel geschenken uit, als je niet betrokken bent, ben je toch niet geliefd [Sir 3,17].

Zo is het ook in de Kerk: mensen die bezig zijn om hogerop te komen, om bisschop of kardinaal te worden, zijn niet de goede herders die de geloofsgemeenschap nodig heeft. Maar wie van harte iets wil bijdragen en ook daadwerkelijk iets bijdraagt aan het welzijn en het heil van mensen, helpt niet alleen anderen, maar wordt er ook zelf nog gelukkiger van [cf. Lk 14,14a]. Want niet succes geeft het leven zin [cf. Pr 1,1-2,26], maar dienstbaarheid – dat je iets voor een ander kunt betekenen – maakt het leven zinvol.

Met Zijn woorden en door het goede voorbeeld te geven leert Jezus ons om bescheiden, down to earth en dankbaar te leven. Het kost wat tijd en moeite, aandacht en proberen, maar nederigheid kunnen wij léren [Mt 11,29]. Jezus gaat ons voor op deze weg die leven geeft en die Hij voor ons begaanbaar heeft gemaakt; Hij inspireert en voedt ons onderweg.

Ook al voelen wij ons misschien vreemdelingen, zijn wij gebrekkig en blind, Hij nodigt ons uit voor het avondmaal/Avondmaal, wat betekent dat Hij ons beschouwt als Zijn vrienden en verwanten [cf. Lk 14,12v.21b. Ef 2,19]. “Kom hogerop, zit met Mij aan tafel!” Wie met een ander omgaat, neemt gewoontes van die ander over [cf. Sir 13,1. Ps 25,9].

Mogen wij door de ontmoeting met Hem hier en door samen te vieren rondom Hem, ons steeds meer Zijn wijze, bescheiden, dienstbare houding eigen maken [cf. Fil 2,3-8]. Dan zullen wij ervaren dat ons leven zinvol is en vinden wij het geluk dat de Eeuwige voor de mens heeft bedoeld, nu en hierna [Ps 37,11]. Amen.

Pater Mark-Robin Hoogland C.P., Provinciaal van de Passionisten in Nederland

*Mocht u De wijsheid van Jezus Sirach of Ecclesiasticus (niet: Ecclesiastes, want dat is een andere benaming van het boek Prediker) niet in de inhoudsopgave van uw Bijbel vinden, dan hebt u een protestantse versie van de Bijbel. In de 16e eeuw hebben de protestanten o.a. dit boek uit de Bijbel verwijderd, omdat zij dachten – overigens ten onrechte – dat er alleen een Griekse en geen Hebreeuwse versie van was en zij alleen de “zuivere” Hebreeuwse boeken van het Oude Testament wilden erkennen als heilige Schrift.