De verdeeldheid die Christus brengt

20e zondag door het jaar, 18 augustus 2019
evangelie: Lukas 12,49-53
Jeremia 38,4-10. Psalm 40. Hebreeën 12,1-4


Hoe korter de lezingen, des te moeilijker de inhoud, zou je vandaag kunnen denken. Want met mij voelen velen van ons zich thuis bij Jezus als goede herder, God Die voor ons zorgt en dergelijke vredelievende gedachten. Maar vandaag wordt dat hele “romantische” beeld totaal op z’n kop gezet. Jezus Christus de oorzaak van verdeeldheid in de wereld? [cf. Lk 12,51]

Profeten roepen weerstand op. Profeten staan immers op als er iets niet goed gaat. Profeten roepen in Gods Naam op tot verandering, ommekeer, bekering. Verandering vindt bijna niemand leuk, want we zijn gewend aan de dingen zoals ze gaan. Profeten van Godswege hebben het beste voor met de mensen. Maar, zoals we in de Tweede lezing vernamen, de meesten realiseren zich pas na hun dood dat hun boodschap heilzaam is.

Niet iedereen die opstaat en oproept tot verandering is een profeet. De wereld telt momenteel heel wat charismatische leiders die gezien worden als brengers van heil. Zij worden wel populisten genoemd, omdat zij met hun optreden een groot deel van het volk (populus) achter zich/hun ideeën weten te krijgen. Maar om iemand als profeet te herkennen, moeten wij de boodschap eerst leggen langs het optreden van Christus. Om het kort te zeggen: Jezus is nooit een oorlog begonnen en Hij stierf arm.

Er is veel verdeeldheid in de wereld. Dit komt mede doordat er zoveel zo snel verandert: ontwikkelingen in de technologie geven zoveel meer mogelijkheden dan voorheen. Dat is vooruitgang. Maar mogelijkheden dwingen ons om keuzes te maken. Voeg hieraan toe bijv. de verandering van het klimaat en de migratie zoals we die nooit eerder gekend hebben – allemaal gebeurtenissen waar we op moeten reageren, of we willen of niet. Niet kiezen is ook een keuze. Hoe maak je de juiste keuze?

Hetzelfde geldt voor de Kerk. De Kerk is immers geen ivoren toren. Veranderingen in de wereld hebben gevolgen voor de geloofsgemeenschap; wij allen, de mensen die samen de Kerk vormen, zijn onderdeel van die maatschappij die verandert. Dan mag het dus in de Kerk niet alléén gaan over sexualiteit, geboorte en sterven; technologie, klimaat en migratie vragen eveneens om een gelovig antwoord, zoals Paus Franciscus in Laudato Si en steeds weer benadrukt.

De vele en snelle veranderingen en met name krises dwingen ons tot keuzes. Als mensen op grond van het Evangelie tot andere keuzes komen dan wat algemeen aanvaard is, kunnen zij rekenen op tegenwerking en weerstand [cf. Heb 12,3]. In die zin brachten en brengen Christus en Zijn leerlingen inderdaad verdeeldheid: niet als een doel, maar als consequentie van het Goede Nieuws van God.
Tot zover is het voor iedereen nog wel te volgen, denk ik. Maar als je dan bekijkt hoe dit concreet gaat, wordt het ingewikkelder, niet alleen vandaag de dag, maar ook “vroeger” al, zoals we zien in de Eerste lezing.

Jeremia is door God als profeet gezonden om duidelijk te maken dat de leiders en heel het volk verdwaald zijn en er een puinhoop van maken; daarom is de val van Jeruzalem aanstaande. Hij adviseert de koning om zich over te geven aan de vijand, om een bloedbad en plundering te voorkomen.

Dat is geen fijne boodschap: u zit op het verkeerde spoor; u moet zich bekeren/u moet veranderen; en de verdediging van de Stad, vergeet het maar. De reactie van de leiders van het volk – en twitter was er nog niet eens – is pure boosheid: “Wat denkt hij wel, de Stad van Gòd nota bene, opgeven?” Jeremia wordt bestempeld als landverrader en goddeloos. Zij zetten hem vast in een soort put met drek. Dat gaat geen mens overleven.

De koning, aangesteld om de gerechtigheid te handhaven, is een beetje een slappeling. Hij hecht wel geloof aan de Profeet en wil hem ook wel beschermen, maar hij is bang voor zijn medewerkers en de andere leiders. Hij durft niet op te treden, neemt zijn verantwoordelijk-heid niet. Hij maakt geen keuze [Jr 38,5 cf. Pilatus in Joh 19,6]. Dit wordt hem en heel het Volk van God fataal.

Er is een lichtpuntje: een zekere Ebed-Melek = dienaar van de koning. Hij maakt zijn naam waar. Hij ziet dit onrecht en klaagt hierover bij de koning. Kan zoiets effect hebben; Ebed-Melek is een buitenlander, een personeelslid zonder enig aanzien, een outsider zonder macht? Toch wel; de koning laat Jeremia uit de kerker halen! Voor eenvoudige mensen zoals ons is dit hoopvol: ook al stel je ogenschijnlijk niet zoveel voor, het kan zeker uitmaken wat je doet! [cf. Jr 39,15-18]

Maar de verdeeldheid blijft. En dat is ook een realiteit vandaag de dag. De koning wil wel eenheid, maar hij laat zich leiden door angst en laat zijn oren hangen naar hen die het hardst roepen. Zo’n eenheid, die gebaseerd is op angst, machtsmisbruik en onwaarachtigheid, heeft geen toekomst.

Gezagsdragers van Godswege moeten, om de verdeeldheid tegen te gaan, om de eenheid van Kerk en wereld te bevorderen, ruimte geven om te onderzoeken wat waar is en heilzaam. Of het nu gaat over – in alfabetische volgorde – abortus, armoede, discriminatie van vrouwen, drugs, euthanasie, eerlijke handel, klimaat, machtsmisbruik, migratie, oorlog en vrede, racisme, excessieve rijkdom, LGTB en heterosexualiteit, trouw, werkloosheid of zelfdoding, ‘om maar wat te noemen’: iedereen kan zijn vrijheid gebruiken om zijn/haar mening te geven en emoties te uiten en anderen (zoals Jeremia) met drek te besmeuren. Maar als wij serieus verlangen naar de waarachtige eenheid die blijft en leven geeft, kunnen wij beter elkaar opzoeken om te delen en te luisteren, te studeren en te bidden en dankbaar te vieren.

Jezus brengt verdeeldheid waar de eenheid van ons samenleven gebaseerd is op dwaling en vooroordeel. Moge het vieren van deze Eucharistie ons openen voor Zijn Geest Die vuur [Lk 12,49] en liefde is, opdat wij gezamenlijk en in verbondenheid met Hem blijven zoeken naar wat waar is en waarachtig en naar wat voert tot ons welzijn en ons heil. Amen.

Pater Mark-Robin Hoogland C.P., Provinciaal van de Passionisten in Nederland