De Erfenis verdelen

18e zondag door het jaar, 4 augustus 2019
evangelie: Lukas 12,13-21
Prediker 1,2. 2,21-23. Psalm 90. Kolossenzen 3,1-5.9b-11


Rijkdom is geen zonde. In tegendeel, God Zelf is rijk, zelfs de rijkste die er is [cf. Ps 111,3]; alles in de hemel en op aarde behoort Hem toe [1Kr 29,11. Jr 10,12-16]. In de Schrift wordt aardse rijkdom daarom wel aangewezen als een teken dat iemand door God gezegend is [cf. Ps 112,3].

Tegelijkertijd zien we in de Bijbel een dubbele houding t.a.v. rijkdom. Want in de praktijk blijkt: rijkdom leidt dikwijls tot hebzucht – wie veel heeft, wil meer. Door hebzucht worden vooral de meest kwetsbaren benadeeld. Want hoewel het áántal armen afneemt, worden zij steeds armer, terwijl de rijken in onze wereld steeds rijker worden. Wie dit onder ogen ziet, hoeft zich niet af te vragen waarom [of beter: waardoor] er tegenwoordig zoveel sociale spanningen en ekonomische vluchtelingen zijn...

Ook kan rijkdom leiden tot overmoed: “ik heb God niet nodig.” Wie veel kan omdat hij veel heeft, komt erachter vroeg of laat – en in ieder geval in het uur van onze dood – dat ons leven niet te koop is [Ps 49,8-11. Lk 12,15b]. Zelfs je ‘eigen’ lichaam moet je achterlaten.

Nu is dat dubbele helder bij excessieve rijkdom. In Las Vegas, Singapore, Dubai en Londen enz. kan iedereen totaal zinloze decadentie zien. Je kunt je eraan vergapen, maar in feite is het triest. “Hoe moeilijk is het voor een rijke om het Koninkrijk van God binnen te gaan,” zegt Jezus [Lk 18,24]. Daarmee bedoelt Hij niet alleen het hiernamaals, maar ook het nu, want: “Het Koninkrijk van God is een quaestie van gerechtigheid, vrede en vreugde [ons gegeven] door de Heilige Geest” [Rm 14,7]. Wij leven niet van een vage belofte! [Rm 15,8]

Veel rijkdom is verkregen door ongerechtigheid en geweld: drugshandel, slavenhandel, bedrog, omkoping, roof, allerlei soorten diefstal. Rijkdom is op zich geen zonde, maar geld is niet zaligmakend; mensen die in luxe leven, elke dag feest vieren en alleen maar met zichzelf bezig zijn, zijn gewaarschuwd [Lk 12,19 cf. 16,19-31]. De ware rijkdom die gelukkig maakt en eeuwigheidswaarde heeft, wordt ons gegéven, uit liefde [Mt 6,19-34. Kol 3,1-4. 1Kor 4,7 etc.].

Rijkdom is geen zonde, maar het is zònde van je tijd, energie en talenten om aardse rijkdom te vergaren, zoals de Eerste lezing [toegeschreven aan de puissant rijke koning Salomo] ons laat inzien. Natuurlijk streeft iedereen naar een leven zonder gebrek en armoede. Maar wanneer zijn we tevreden? Of: waar geniet je ten diepste van? Waar ben je het meest dankbaar voor in je leven? Hoe rijk of arm je ook bent, ik vermoed ‘zomaar’ dat het niet je bezittingen zijn.

Bij grote rijkdom, is dit alles wel begrijpelijk, zoals in het verhaal dat Jezus vertelt over de man die nòg grotere schuren bouwt om zijn rijkdom veilig te stellen voor zichzelf. Echter, Jezus vertelt dit verhaal, omdat iemand wil dat zijn de broer de erfenis met hem deelt [Lk 12,13]. Is dat al hebzucht dan? Is het niet gewoon gerechtigheid dat je jouw deel van de erfenis krijgt?

Hoeveel families liggen niet overhoop vanwege een erfenis? Of, twee broers /zussen, van wie de een rijk is en de ander de eindjes maar nauwelijks aan elkaar kan knopen, krijgen bij het verdelen van de erfenis evenveel. Dit noemen we “eerlijk delen”. Maar in het licht van het evangelie kun je je ook afvragen wat je echt nodig hebt èn wat de ànder nodig heeft! En komt de erfenis niet nòg veel beter terecht door haar gedeeltelijk of geheel weg te geven aan een goed doel, ten bate mensen die het minder goed hebben dan jij? [Tob 4,16. Js 58,7. Mt 25,35v] Of menen we dat wij dan onszelf tekort doen; ben je dan, zoals dat heet, “een dief van je eigen portemonnaie”?

Juist de erfenis, het verdelen van de erfenis, “waar je toch gewoon recht op hebt,” kan onze verborgen hebzucht op een beschamende manier aan het licht brengen [cf. Ps 90,8]; je wist niet dat je het in je had, zogezegd.

Het is opmerkelijk: de vraag over het “eerlijk delen” van de erfenis beantwoordt Jezus met dit verhaal over een rijke man die totaal gefocust is op zijn bezit. Zo realiseren wij ons (opnieuw) dat de Bijbel niet simpelweg een boek is over goed en slecht, over wat moet en wat niet mag; het gaat veel verder. In het evangelie van vandaag ontmoeten wij Jezus Christus als de Bevrijder: Hij verlost ons allen van een egocentrische manier van denken. Armen kunnen immers net zo goed hebzuchtig zijn. De lezingen van vandaag zijn duidelijk: tegen de achtergrond van de eindigheid van ons bestaan [Ps 90,3. Lk 12,20] is het niet “een” zonde, maar het is zònde van je leven, volstrekt zinloos, om rijkdom als een doel na te streven. Al in het hier-en-nu worden we er massáál niet gelukkiger van; zó doen we onszelf tekort!

Ik vind het hoopvol dat steeds meer mensen, vooral jongeren/studenten, keuzes maken vóór duurzaamheid: niet altijd maar meer ten koste van alles, zelfs je gezondheid [Pr 2,21v]; maar studeren, opbouwen, wonen, produceren en consumeren met aandacht voor medemens en milieu, zoals ook Paus Franciscus bepleit in Laudato Si. Die houding, die nieuwe manier van leven, blijkt een andere en grotere rijkdom op te leveren, die bovendien ten goede komt aan veel meer mensen èn aan de volgende generaties en aan héél de schepping [cf. Lk 12,20b].

Telkens als we Eucharistie vieren worden we op dit spoor gezet: door de herinnering aan het leven, lijden en sterven van Jezus Christus [Memoria Passionis] realiseren wij ons dat het niet gaat om zo lang of lux mogelijk te leven [Hij stierf jong en arm], maar om goed samen te leven [met God en met elkaar; door Zijn manier van leven en sterven stichtte Hij gemeenschap]. Want in de Eucharistie komen we niet halen waar we recht op hebben, maar om te vragen wat goed is voor ons: levengevend, voor nu en hierna.

Moge de houding die wij hier aanleren, de houding zijn voor heel ons dagelijkse leven: niet gericht op “mijn recht” en op “meer, hebben en houwen”, maar op het dankbaar en vrijgevig delen van de Erfenis die wij van de Heer Zelf ontvangen – omwille van ons welzijn en omwille van ons heil. Amen.

Pater Mark-Robin Hoogland C.P., Provinciaal van de Passionisten in Nederland