Druk-druk-druk of: Aandacht voor het geheim

16e zondag door het jaar, 21 juli 2019
evangelie: Lukas 10,38-42
Genesis 18,1-10a. Psalm 15. Kolossenzen 1,24-28

“Zo. Bijna vakantie. Ik heb me het hele jaar te pletter gewerkt, geklust, gezorgd en gemantel-zorgd, gestudeerd en nu doe ik een paar weken he-le-maal niks. Terecht toch?” Het hele jaar zijn we druk-druk-druk en staan we onder druk; we zijn bekaf. De vakantie is dan om bij te komen: fietsen, wandelen, een beetje lezen, op de hei, in de bergen of aan zee, lekker eten en drinken en verder: niets.

Daar is de vakantie inderdaad voor: om zogezegd niks te dóén, zoals het (Latijnse) woord (vacare) zelf al zegt: leeg zijn, vrij zijn, onbezet zijn, tijd hebben voor iets. We gooien alles van ons af en erna weer gewoon doorgaan.

“Erna weer gewoon doorgaan,” misschien is dàt toch niet zo’n goed idee. Ik vrees dat we bezig zijn om als samenleving af te stevenen op een collectieve overspannenheid. Mensen met èn zonder werk, mensen met pensioen èn jongeren zijn voortdurend overbelast: we willen niet alleen veel – het leven is kort – maar we moeten ook veel. Want de verwachtingen die anderen van ons hebben, zijn torenhoog en er lijkt geen ontsnappen aan. “Nee zeggen” en andere keuzes maken, betekent een risico: misschien geen promotie of leuke extraatjes, langere studieduur of je ligt eruit bij familie en vrienden.

Maria kiest niet voor wat moet, niet werk-werk-werk. Zij heeft het betere, het beste deel gekozen [Lk 10,42]. Wat Martha doet is niet bepaald onbelangrijk; goed zorgen voor anderen, daar ontbreekt het in onze overwerkte wereld zelfs nog aan! Maar onze zorg voor het dagelijkse kan beter niet ten koste gaan van tijd en aandacht voor de diepere lagen van ons bestaan. Want dan gebeurt wat nu aan het gebeuren is: we rennen als een kip zonder kop om onze afspraken te halen, doen zo’n beetje alles om waardering en meer geld te verdienen voor onszelf, we voelen ons vrij maar volgen de trends en rennen achter zangers, voetballers, vloggers en politici aan, alsof die ons gaan redden. En we zijn verbaasd dat we ons toch niet echt gelukkig voelen?

De leegheid van ons dagelijkse bestaan is bedreigend en we vluchten in werk en leuke dingen doen, liefst nog achter de computer, want dan hoef je met niemand rekening te houden, zo lijkt het. Elke dag kun je met zulke leegheid invullen, tot we totaal uitgeput zijn: burn-out, afgebrand en daarbij nog je relatie op de klippen. En dan, als het zo ongeveer te laat is, komen de vragen: Waar gaat het eigenlijk om?

Zonder tijd en aandacht zullen we die vraag niet kunnen beantwoorden. Zonder tijd en aandacht blijft het antwoord op die vraag – Waar gaat het uiteindelijk om? – een ondoordringbaar geheim. De apostel Paulus in de Tweede lezing spreekt over dit geheim. Hij formuleert het als volgt: “Christus is in u” en u mag “hoop [hebben] op de eeuwige heerlijkheid” [Kol 1,27]. Wàt zegt Paulus?! Inderdaad, we hebben echt tijd nodig om tot ons te laten doordringen wat het betekent dat Christus in ons woont en niet ver weg is [cf. Rm 10,6-10]. We hebben tijd nodig om ons te realiseren dat elke mens van Godswege op weg gezet wordt naar het geluk dat niet voorbijgaat; ons leven is niet doelloos! Het heeft zin om aandachtig bezig te zijn met dit geheim, dit mysterie, omdat het richting en zin geeft aan ons bestaan [cf. Mk 6,34 etc]; we worden er nú al gelukkiger van.

Maria heeft het beste deel gekozen. Hoe anders is het voor mensen die menen dat ons werk het beste deel is! Wij leven om te werken? Net als in de Amerikaanse family values wordt in onze maatschappij hard werken en veel geld verdienen steeds meer gezien als een doel en als een deugd. M.a.w., je bent een goed mens als je hard werkt. En dáárom moet er dus voortdurend gewerkt worden, ook op zaterdag en zelfs op zondag! Zoals in de tijd van de Egyptische slavernij… Maar, daar waren wij toch juist uit bevrijd?! [Ex 20,2]

Zo doet ook Martha: ze werkt voortdurend keihard. Dat is haar focus; ze wordt er geheel door in beslag genomen, staat er [Lk 10,40a]. Maar gelukkig wordt zij er niet van. Zij is juist gefrustreerd, chagrijnig, omdat haar zus kiest om te luisteren naar Jezus die bij haar is. “Hoeft zij niet hard te werken, zoals ik?!” [cf. Lk 10,40b] Laten we goed zien dat Maria in het Evangelie van Godswege gelijk krijgt! Zij heeft het beste deel gekozen!

Het gaat niet om een absolute tegenstelling, maar om evenwicht. In de Eerste lezing zien we hoe Abraham goed zorgt voor zijn gasten, maar wel echt aandacht heeft voor hen, zodat hij het geheim verneemt! [Gn 18,10a]

Datzelfde evenwicht vinden we in het Evangelie: dit verhaal over Martha en Maria komt na het verhaal van de Barmhartige Samaritaan. We zijn geroepen om daad-werkelijk naaste te worden van medemensen die wij ontmoeten, ‘zelfs’ van vreemdelingen [Lk 10,33-35]. Daar zijn we natuurlijk nóóit mee klaar! Daarom volgt het verhaal van Martha en Maria: hoe goed ons werk ook is, wij dienen onszelf er niet in te verliezen. Om op koers te blijven en niet uitgeput te raken, is het noodzakelijk om tijd en aandacht te hebben voor “het geheim”. De zussen Martha en Maria kunnen wij zo herkennen als twee kanten van onszelf die we in evenwicht proberen te houden.

Hopelijk beseffen wij dat we ook door het jaar heen vrije tijd nodig hebben: niet alleen om bij te komen, maar eveneens om bij elkaar te komen en te luisteren, om aandachtig te kunnen leven. Wie slaaf is van verplichtingen, werk en geld verdienen, leeft voorbij aan het geheim dat richting en inhoud geeft aan ons bestaan en dat voert naar het blijvende geluk dat wij zelf niet kunnen maken.

Zo komen wij steeds weer samen in dit kerkgebouw. Zoals Maria kiezen wij het beste deel en het zal ons niet ontnomen worden [Lk 10,42]: om tijd te nemen om te luisteren en te ontvangen en zo te groeien in wijsheid, liefde, hoop en geloof. Geen zorgen; het is de Heer Zelf Die ons hier bedient [cf. Lk 22,27]. Moge onze aandacht die wij hier hebben een beeld, een voorbeeld zijn voor ons dagelijkse leven: omwille van ons welzijn en omwille van ons heil. Amen.

Pater Mark-Robin Hoogland C.P., Provinciaal van de Passionisten in Nederland