In Zijn Geest/geest

6e zondag van Pasen, 26 mei 2019
evangelie: Johannes 14,23-29
Handelingen 15,1-2.22-29. Psalm 96. Apokalyps 21,10-14.22-23


“De Heilige Geest en wij hebben besloten” [Hnd 15,28] – het klinkt in onze oren wellicht ironisch. Maar zo is het zeker niet bedoeld. De apostelen werden al spoedig na Pasen geconfronteerd met ingewikkelde en totaal nieuwe quaesties. Als wij het boek van de Handelingen van de Apostelen lezen, lijkt het misschien eerst alsof het geloof zich verspreidde als een vloeiende lijn. Maar wie goed leest, ziet dat die eerste tijd heel turbulent was.

Die ingewikkelde en totaal nieuwe vragen werden opgeroepen doordat de omstandigheden enorm veranderden. Voorheen was het duidelijk: er was een uitverkoren Volk van God, het Joodse volk. Wie niet als Jood geboren was, maar wel tot geloof kwam, kon proseliet worden, door toe te treden en ook volgens voorschriften in de Wet van Mozes, de Torah, te gaan leven. Dan hoorde je er toch bij.

Nu kwamen er echter “heidenen” die tot geloof kwamen, maar zich niet aan de joodse voorschriften gingen houden: de spijswetten en de reinheidswetten. Het niet eten van varkensvlees en de besnijdenis van de man waren (en zijn) voor joden zéér belangrijk, ook omdat het daarbij gaat om uiterlijk zichtbare kenmerken. Zo onderscheid(d)en zij zich.

Het werd een splijtzwam in de vroege Kerk. Mensen reageerden aan beide kanten alsof hun leven ervan afhing; het ging om hùn geloof, essentieel! De apostelen moesten dus echt een knoop doorhakken. Zij doen dit, zo lezen wij, na discussie, gebed en ampel beraad in de geest/Geest van Christus. Geest is hier met een kleine letter en met een hoofdletter.

“In de geest van Christus” betekent: in de lijn van, naar het voorbeeld van Christus. In Zijn leven en in Zijn sterven opende Hij voor alle mensen de weg van het goede Leven die Hij ons Zelf is voorgegaan. “Ik ben gekomen om leven te geven en wel in overvloed” [Joh 10,10]; "Kom, volg Mij" [Joh 21,19].

"In de Geest van Christus" betekent: Hij brengt ons in herinnering wat Gods bedoeling is en helpt ons om ernaar te leven. Gods bedoeling is in het leven en sterven van Christus geopenbaard: het gaat om waarheid en waarachtigheid en om het welzijn en het heil van de mens. Steeds wanneer wij op zoek zijn naar wat God wil, bewegen wij ons bewust of onbewust tussen deze vier ankerpunten.

De apostelen ontdekten gaandeweg dat met de komst van Jezus Christus behoren tot de geloofsgemeenschap niet langer een quaestie is van afkomst en van wetten en regels navolgen, zelfs niet de door God aan Mozes gegeven voorschriften, die altijd fundamenteel waren geweest! Nee, voortaan gaat het om gelóven, om leven in de geest/Geest van Christus. De besnijdenis en àl die wetten uit het Oude Testament bleken ter voorbereiding op de komst van de Messias. Wie gelooft dat de Messias gekomen ìs, moet die tijdelijke wetten loslaten en gaan leven in navolging van Hèm [Mk 1,15-17 par.], zoals de apostel Paulus in zijn brieven bepleit [Ga 2,21. 5,4 etc.]. We lazen het vorige week: de liefde zoals Christus die geleefd heeft, is hierbij de norm [Joh 13,34v: het nieuwe gebod cf. Rm 13,8-10].

Na gebed en rijp beraad zeggen de apostelen: “De Heilige Geest en wij hebben besloten.” Het besluit behelst een minimum aan regels en maximale ruimte voor de Heilige Geest [cf. 2Kor 3,6] Die ons helpt en in herinnering brengt hoe Christus ons in de liefde is voorgegaan [cf. Joh 14,23-26]. Laten wij zien dat het de liefde van God is, die de apostelen tot het besluit heeft gebracht om de heidenen als heidenen te accepteren als volwaardige leden van de Kerk, dat dit een besluit is in de geest/Geest van Christus: zij die God zoeken maar er voorheen niet bij mochten horen, mogen voortaan net zo goed deel uitmaken van Gods Volk [Mt 15,21-28. 28,18-20. Mk 15,39. Lk 7,1-10. Joh 8,31-59. 10,16. 12,32 etc. cf. Js 56,1-8. Ps 96]. Zij zijn allen Gods kinderen. Liefde is de kracht die mensen verenigt, die ons één maakt [Kol 3,14], die mensen ìnsluit en zo van Godswege vrede geeft [Joh 14,27].

In het licht hiervan kunnen wij ons realiseren dat wij als Kerk momenteel in een soortgelijke situatie verkeren: door veranderende omstandigheden worden wij eveneens geconfronteerd met nieuwe quaesties. Om er drie te noemen:
(1) De jongere generaties hebben een behoorlijk andere leefstijl dan de oudere. Zij zijn niet per se minder gelovig, maar voelen zich dikwijls niet thuis in de Kerk, niet gehoord, niet gezien en niet aangesproken.
(2) Daarbij: gelovige homo’s en lesbiennes, “LGTBQIA+”, zij laten zich niet wegsturen uit hùn Kerk; zij zijn zoals ze zijn en willen als volwaardige gelovigen deel uitmaken van de geloofsgemeenschap.
(3) En ten derde: er is een toenemende groep van mensen die gescheiden zijn, maar wel in verbondenheid met Christus wil leven.
Bij alle drie de groepen wringt het in meer of mindere mate met de huidige kerkelijke regels, met de traditie: mensenwerk, zogezegd, tijdelijke wetten, maar wel door God geïnspireerd [cf. Mk 7,8-13].

Paus Franciscus en vele andere herders in de Kerk willen oprecht luisteren: synodes worden georganiseerd, om zoals in de tijd van de apostelen samen antwoorden te vinden in de geest/Geest van Christus. Maar in de wandelgangen, in lokale gemeenschappen, in de media en op de “sociale” media gaat het er vaak minder zachtzinnig aan toe. De Geest Die vuur en liefde is van God wordt nog weleens overschreeuwd.

In één preek kunnen al deze knopen niet worden doorgehakt. Maar laten we in de aanloop naar Pinksteren ons realiseren dat de Heilige Geest ons helpt om de herinnering aan Christus’ houding, woorden en daden in ons levend te houden, zodat wij óók in de omgang met elkaar worden zoals Hij. Ja, we hebben allen zo onze gevoeligheden, vooroordelen ervaringen en emoties. Maar als deze belangrijker worden dan waarheid, waarachtigheid, welzijn en heil zoals Christus die ons heeft geopenbaard, dragen wij niet bij aan de komst van Gods Koninkrijk waar wij (in het Onze Vader) dagelijks voor bidden.

Dus, als wij inderdaad het doel van ons leven willen bereiken door in de geest/Geest van Christus te leven [waarachtigheid], zullen wij steeds open moeten blijven voor Hem [waarheid: Joh 14,6]. Daarom vieren wij Eucharistie, “om” Hem “te gedenken” [1Kor 11,24v], om de herinnering levend te houden van Zijn leven en sterven, waarin Hij op verrassende wijzen Gods grenzeloze liefde heeft geopenbaard. Mogen wij in die Geest samen blijven groeien in geloof, hoop en liefde – omwille van ons welzijn en omwille van ons heil. Amen.

Pater Mark-Robin Hoogland C.P., Provinciaal van de Passionisten in Nederland